Wonder Week là gì? Lịch các tuần khủng hoảng trẻ sơ sinh

Nếu mẹ cảm thấy bé yêu bỗng dưng quấy khóc, bám mẹ và khó ngủ hơn bình thường thì rất có thể con đang bước vào wonder week (tuần khủng hoảng) của trẻ sơ sinh, một giai đoạn phát triển trí não vượt bậc hoàn toàn tự nhiên.

Đây không phải là một dấu hiệu tiêu cực mà chính là một “bước nhảy vọt” kỳ diệu cho thấy con của bạn đang khôn lớn.

Bài viết này sẽ là cẩm nang toàn diện nhất giải mã wonder week là gì, nguyên nhân, dấu hiệu và chi tiết 10 tuần khủng hoảng và những giải pháp thiết thực để cha mẹ có thể cùng con vượt qua wonder week một cách nhẹ nhàng nhất.

Wonder Week

Chắc hẳn với nhiều cha mẹ đang còn thấy mới lạ với khái niệm “wonder week” hay “tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh”. Nhưng thực ra các biểu hiện của nó lại vô cùng quen thuộc, đó là sự xuất hiện trạng thái khó chịu bất thường ở trẻ mà không rõ nguyên nhân.

Wonder Week là gì?

Wonder week (WW – Tuần lễ diệu kỳ) hay tuần khủng hoảng là giai đoạn phát triển tinh thần mạnh mẽ có thể dự đoán trước được ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. WW không phải là dấu hiệu bệnh lý mà là một bước nhảy vọt quan trọng trong não bộ, khi trẻ đột nhiên có được một năng lực nhận thức mới. Khiến thế giới quan của trẻ bị đảo lộn, làm bé cảm thấy hoang mang và bấn an, vì vậy thường xuất hiện các biểu hiện đặc trưng như quấy khóc, bám mẹ và cáu kỉnh.

Ngay sau giai đoạn wonder week thì sẽ bước “Sunny week” (Tuần nắng đẹp), lúc này bé vui vẻ, độc lập hơn và có thể hào hứng khám phá những kỹ năng mới đáng kinh ngạc.

Trong giai đoạn tuần khủng hoảng, bé sẽ có các biểu hiện đặc trưng gọi là 3C:

• Crying (Quấy khóc nhiều hơn)
• Clinginess (Bám mẹ hơn)
• Crankiness (Cáu kỉnh, khó chịu)

Cha mẹ nên chú ý: Wonder week không phai là bệnh lý mà là một dấu hiệu hoàn toàn bình thường và tích cực cho thấy con đang phát triển khỏe mạnh.

Nguồn gốc khái niệm

Khái niệm wonder week (tuần khủng hoảng) không phải là một kinh nghiệm truyền miệng mà nó bắt nguồn từ một công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc, kéo dài hơn 35 năm (bắt đầu từ năm 1992) của hai nhà khoa học người Hà Lan, là Tiến sĩ Frans Plooij (nhà nhân chủng học) và vợ là Tiến sĩ Hetty van de Rijt (nhà tâm lý học), được công bố trong cuốn sách mang tên “The Wonder Weeks”, được dịch ra hàng chục thứ tiếng và trở thành cẩm nang tin cậy cho hàng triệu phụ huynh trên thế giới. Một cuốn sách dựa trên các nghiên cứu và tâm lý giáo dục, nhân chủng học và sinh học hành vi của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tập trung vào các giai đoạn phát triển nhảy vọt trong năm đầu đời của trẻ.

Wonder week (WW) trong phương pháp EASY

Trong phương pháp nuôi con EASY, Wonder week (tuần khủng hoảng) được viết tắt là WW. Qua đó, phương pháp EASY sẽ giúp cha mẹ xây dựng lịch sinh hoạt khoa học một cách ổn định để hỗ trợ bé cảm thấy an toàn và dễ dàng thích nghi để trải qua tuần Wonder week.

Khi biết trước lịch Wonder week của trẻ sơ sinh, cha mẹ có thể chuẩn bị tinh thần và điều chỉnh thời gian ăn, chơi, ngủ hợp lý hơn nhằm giảm thiểu khó chịu cho bé trong giai đoạn này.

Wonder week ảnh hưởng đến chu trình EASY như thế nào?

Wonder Week tạo ra các bước nhảy vọt về nhận thức khiến trẻ hoang mang và cần được an ủi, nên tác động trực tiếp lên các thành phần của chu trình EASY:

• Ăn: Bé có thể biếng ăn, ăn ít hơn do khó chịu hoặc chỉ đòi bú mẹ để tìm kiếm sự trấn an.
• Chơi: Trẻ dễ bị quá tải kích thích, giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày.
• Ngủ: Đây là yếu tố bị ảnh hưởng nặng nề nhất, khiến trẻ khó vào giấc, ngủ ngắn và thức dậy nhiều lần.

Công thức tính tuần khủng hoảng (wonder week)

Để tính tuần khủng hoảng của trở sơ sinh, cha mẹ cần ghi nhớ:

TUẦN KHỦNG HOẢNG (WONDER WEEK) CỦA BÉ ĐƯỢC TÍNH THEO NGÀY DỰ SINH. KHÔNG PHẢI NGÀY SINH THỰC TẾ.

Tại sao lại như vậy?

Vì các bước nhảy vọt trong não bộ được lập trình sẵn và tính từ thời điểm thụ thai chứ không phải là từ lúc bé chào đời. Theo các chuyên gia, ngày dự sinh (tức tuần thứ 40 của thai kỳ) là cột mốc phản ánh chính xác nhất tuổi phát triển của bộ não ở trẻ.

Ví dụ:

• Nếu bé sinh đủ tháng: Bé sinh đúng vào ngày dự sinh thì tuổi wonder week của bé chính là tuổi thật trên lịch. Tức là nếu bé được 8 tuần tuổi thì bé đang trong giai đoạn wonder week 8.
• Nếu bé sinh non: Ngày dự sinh của bé là 22/09 nhưng bé lại sinh vào ngày 08/09 (sớm 2 tuần), khi bé được 10 tuần tuổi trên lịch thì tuổi wonder week của bé chỉ mới là 8 tuần (trừ đi 2 tuần sinh sớm).
• Bé sinh già tháng: Ngày dự sinh của bé là 22/09 nhưng ngày sinh lại là 29/09 (muộn 1 tuần) thì khi bé được 10 tuần tuổi trên lịch, tuổi wonder week của bé sẽ là 11 tuần ( cộng thêm 1 tuần).

Khi nào xuất hiện các tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh?

Theo nhiều nghiên cứu và thống kê về trẻ sơ sinh, các tuần khủng hoảng thường xuất hiện vào các mốc tuần tuổi quan trọng trong hai năm đầu đời. Các tuần khủng hoảng tiêu biểu thường là:

• Tuần 5
• Tuần 8
• Tuần 12
• Tuần 19 (Thường là giai đoạn khó khăn nhất)
• Tuần 26
• Tuần 37
• Tuần 46
• Tuần 55 (Khủng hoảng tuổi lên 1)
• Tuần 64
• Tuần 75

Trong những tuần khủng hoảng này, việc bé trở nên quấy khóc, cáu gắt, khó chịu và bám mẹ hơn là điều hoàn toàn bình thường. Việc nắm rõ lịch trình này sẽ giúp cha mẹ có thể chuẩn bị tâm lý tốt hơn và có sự kiên nhẫn tốt để đồng hành cùng con.

Nguyên nhân xuất hiện wonder week (tuần khủng hoảng)

Dưới đây là các lý do của sự xuất hiện tuần khủng hoảng:

• Do sự phát triển bùng nổ của não bộ ở trẻ sơ sinh: Đây là nguyên nhân cốt lõi và là một quá trình sinh học tự nhiên, do hàng triệu kết nối thần kinh mới được hình thành, giúp trẻ có những năng lực nhận thức hoàn toàn mới.
• Do tình trạng quá tải nhận thức: Thế giới quan của con bị thay đổi đột ngột và phức tạp hơn khiến trẻ cảm thấy choáng ngợp, bối rối và tạo cảm giác mất an toàn do bộ não chưa kịp xử lý thông tin mới.
• Xung đột giữa nhận thức và thể chất: Trẻ nhận thức được nhiều điều mới mẻ nhưng khả năng thể chất cần hạn chế để khám phá, dẫn đến sự bất lực và khó chịu, khiến bản năng tìm sự an toàn của trẻ trổi dậy và rất cần vòng tay của cha mẹ để cảm thấy an toàn hơn.
• Do các yếu tố môi trường: Do môi trường sống quá ồn ào hoặc có quá nhiều kích thích như ánh sáng mạnh, nhiều người lạ.

Dấu hiệu tuần wonder week ở trẻ sơ sinh

Mỗi bước nhảy vọt về nhận thức ở con đều đi kèm với những thay đổi rõ rệt về hành vi, tâm trạng và thói quen. Dưới đây là những dấu hiệu kinh điển cho thấy con đang ở trong giai đoạn wonder week:

Xuất hiện các thay đổi về tâm lý và cảm xúc:

• Trẻ khóc nhiều hơn, thường xuyên, dai dẳng và khó dỗ nín hơn thường lệ, đôi khi không có lý do rõ ràng.
• Bé bám mẹ và đòi bế liên tục để tìm kiếm sự an toàn và quen thuộc.
• Tâm trạng của con thay đổi nhanh chóng, thất thường, có thể đang vui vẻ nhưng lại đột ngột cáu kỉnh hoặc khóc lớn.
• Trẻ có thể trở nên e dè hơn khi tiếp xúc với những người ít gặp hoặc trong môi trường lạ.

Sự thay đổi về giấc ngủ và ăn uống ở trẻ:

• Giấc ngủ bị xáo trộn là một trong những dấu hiệu phổ biến nhất, khiến trẻ khó vào giấc, ngủ không sâu, trằn trọc và thức dậy nhiều lần trong đêm.
• Trẻ biếng ăn, thay đổi khẩu vị, có thể ăn ít hơn, từ chối ăn hoặc chỉ đòi bú mẹ để tìm kiếm sự an ủi.

Trẻ có dấu hiệu thay đổi về hành vi:

• Bé ít hoạt động và khám phá hơn, ít hứng thú với đồ chơi hoặc các hoạt động thường ngày.
• Trẻ có thể mút tay nhiều hơn hoặc luôn muốn ôm giữ một món đồ vật quen thuộc nào đó, có thể là chăn, thú bông,..

Tại sao bé lại khó chịu khi trải qua tuần khủng hoảng?

Sự khó chịu của trẻ trong giai đoạn wonder week không phải là hành động vô cớ mà nó lý do:

• Con không còn tâm trí để ăn uống: Bé cảm thấy mệt mỏi, hoang mang và không có hứng thú với việc ăn, có thể ăn ít đi hoặc chỉ đòi bú mẹ.
• Thế giới đột nhiên thay đổi: Bộ não vừa mới nâng cấp giúp bé nhìn và cảm nhận mọi thứ rõ ràng hơn, khiến thế giới quen thuộc trở nên mới lại, làm bé choáng ngợp và sợ hãi.
• Các giác quan nhạy cảm hơn: Bộ não phát triển khiến ánh sáng bình thường cũng có thể làm bé chói mắt, tiếng động nhỏ cũng có thể khiến bé giật mình, điều này làm bé dễ mệt và cáu gắt.
• Não bộ của bé đang rất bận rộn: Não của con phải làm việc hết công suất để xử lý các kỹ năng mới, kể cả lúc ngủ, khiến bé khó vào giấc, ngủ không sâu và hay thức đêm.

Lịch các tuần khủng hoảng (wonder week) của trẻ sơ sinh

1. Tuần 5: Các giác quan nhạy bén

• Dấu hiệu: Khóc nhiều không rõ lý do, cần được ôm ấp liên tục.
• Kỹ năng mới: Nhìn rõ hơn, tập trung lâu hơn, nở nụ cười có ý thức.

2. Tuần 8: Nhận ra các quy luật

• Dấu hiệu: Bám mẹ, hơi sợ người lạ, đòi hỏi sự chú ý.
• Kỹ năng mới: Khám phá tay chân, phát ra âm thanh gừ gừ, ngóc đầu tốt.

3. Tuần 12: Cảm nhận sự chuyển động

• Dấu hiệu: Biếng ăn hơn, dễ mất tập trung khi bú.
• Kỹ năng mới: Chuyển động cơ thể mượt mà, quay đầu theo âm thanh.

4. Tuần 19: Hiểu về các sự kiện

• Dấu hiệu: Khủng hoảng ngủ nặng, cực kỳ bám mẹ, ăn uống thất thường.
• Kỹ năng mới: Lật thành thạo, với lấy đồ vật, bập bẹ “ma-ma”, “ba-ba”.

5. Tuần 26: Hiểu về khoảng cách

• Dấu hiệu: Bắt đầu có nỗi sợ chia cách, khóc lớn khi mẹ rời đi.
• Kỹ năng mới: Hiểu về không gian (trên/dưới), bắt đầu bò hoặc ngồi.

6. Tuần 37: Phân loại sự vật

• Dấu hiệu: Cáu kỉnh, tâm trạng thất thường, ngủ không yên.
• Kỹ năng mới: Phân loại được đồ vật (chó, mèo), chỉ tay vào thứ mình muốn.

7. Tuần 46: Hiểu về trình tự

• Dấu hiệu: Hay phá phách, ném đồ đạc, không chịu ngồi yên.
• Kỹ năng mới: Hiểu các bước để đạt mục tiêu, làm theo mệnh lệnh đơn giản.

8. Tuần 55 (Khoảng 1 tuổi): Hiểu về các lựa chọn

• Dấu hiệu: Khủng hoảng tuổi lên 1: ăn vạ, mè nheo, từ chối mọi thứ.
• Kỹ năng mới: Hiểu khái niệm “nếu-thì”, đi những bước đầu, thể hiện ý chí cá nhân.

9. Tuần 64 (Khoảng 14 tháng): Thử nghiệm các quy tắc

• Dấu hiệu: Có hành vi tiêu cực (đánh, cắn), quyết đoán hơn.
• Kỹ năng mới: Thử nghiệm hậu quả, hiểu quy tắc xã hội, chơi trò đóng vai.

10. Tuần 75 (Khoảng 17 tháng): Hiểu về các hệ thống

• Dấu hiệu: Hay ghen tị, ăn vạ để khẳng định cái tôi.
• Kỹ năng mới: Hiểu vai trò trong gia đình, nói được câu 2 từ, phát triển ý thức về bản thân.

Cách vượt qua tuần khủng hoảng ở của trẻ

Wonder week không phải là một cuộc chiến nên không cần phải chiến thắng, mà là một hành trình cần sự thấu hiểu và đồng hành.

Dưới đây là những chiến lược hiệu quả giúp cả cha mẹ và bé vượt qua tuần wonder week:

• Dành nhiều thời gian ôm ấp, vỗ về và tiếp xúc cơ thể để bé cảm nhận được sự an toàn và yêu thương.
• Tạo môi trường yên tĩnh, giảm bớt ánh sáng mạnh và tiếng ồn lớn để giúp bé bớt cáu kỉnh và dễ ngủ hơn.
• Quan sát các dấu hiệu đói và buồn ngủ của con để đáp ứng kịp thời, thay vì tuân theo một lịch trình cứng nhắc.
• Cho bé đi ngủ sớm hơn nếu thấy con có vẻ mệt mỏi, giúp bé được nghỉ ngơi đầy đủ.
• Tuyệt đối không ép ăn mà hãy tôn trọng nhu cầu của bé, có thể chia nhỏ các cữ ăn để con cảm thấy dễ chịu hơn.
• Chơi cùng bé các trò chơi nhẹ nhàng như đọc sách, hát ru để vừa trấn an, vừa giúp con làm quen với các kỹ năng mới.
• Giữ bình tĩnh và kiên nhẫn khi bé quấy khóc vì sự căng thẳng của cha mẹ có thể làm bé sợ hãi hơn.
• Cha mẹ cũng cần nghỉ ngơi, đừng ngại nhờ người thân giúp đỡ để có thời gian phục hồi năng lượng.

Đây là giai đoạn phát triển bình thường của các con nên rất cần sự thấu hiểu và đồng hành của gia đình. Khi cha mẹ áp dụng linh hoạt những cách trên sẽ giúp hành trình này trôi qua nhẹ nhàng hơn cho cả bé và cha mẹ.

Cẩm nang cho cha mẹ trong giai đoạn Wonder Week

Wonder week là một hành trình phát triển cần thiết đối với con yêu, và vai trò của cha mẹ lúc này rất quan trọng để giúp con đi qua giai đoạn khó khăn này một cách bình yên. Dưới đây là một số kinh nghiệm và khuyến cáo mà đội ngũ chuyên gia chăm sóc bé tại NAMOD muốn gửi đến quý phụ huynh.

Những việc nên làm để giúp con dễ chịu hơn:

• Tăng cường kết nối và an ủi là ưu tiên số một, vì lúc này bé đang cảm thấy rất hoang mang và cần sự trấn an hơn bao giờ hết. Hãy ôm ấp, vỗ về, thực hiện việc da tiếp da và sử dụng địu vải thường xuyên để giúp con cảm thấy an toàn.
• Tạo môi trường yên tĩnh để giảm quá tải hệ thần kinh của bé, giảm bớt các kích thích không cần thiết, ánh sáng trong phòng vừa đủ, hạn chế tiếng ồn TV hay đưa bé đến nơi đông người.
• Linh hoạt với lịch sinh hoạt, tạm thời nới lỏng các quy tắc về thời gian, lắng nghe và đáp ứng các tín hiệu của con.
• Quan sát xem con đang cố gắng học kỹ năng gì và tạo điều kiện tốt nhất để con có thể thực hành qua các trò chơi đơn giản, mà không gây áp lực.

Những việc nên tránh để không làm tệ hơn

• Tránh các hoạt động kích thích, đồ chơi mới có quá nhiều âm thanh, màu sắc hay đưa bé đến các trung tâm vui chơi.
• Không áp dụng các phương pháp luyện ngủ cứng nhắc vì có thể khiến bé tăng cảm giác bất an hơn.
• Không nên ép bé ăn khi không muốn, vì như vậy càng tạo ra sự căng thẳng và nguy cơ biếng ăn tâm lý ở con.
• Tránh thể hiện sự bực bội, cáu gắt vì trẻ nhỏ cực kỳ nhạy cảm với cảm xúc của cha mẹ và sự nóng giận của bạn có thể khiến bé càng thêm hoảng sợ và quấy khóc nhiều hơn.

Cha mẹ nên làm gì lúc này?

• Chấp nhận rằng bản thân bạn đang cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức và bất lực là hoàn toàn bình thường.
• Thỏa thuận với vợ/chồng hoặc người nhà để thay phiên nhau chăm sóc bé, dù chỉ là 15 – 30 phút, để người kia có thể hít thở và lấy lại bình tĩnh.
• Hạ thấp kỳ vọng và tạm gác một số công việc vì giai đoạn này cần ưu tiên nghỉ ngơi và kết nối với con.
• Luôn tự nhắc nhở mình rằng đây là một giai đoạn tạm thời, rồi mọi chuyện sẽ ổn.

Phân biệt Wonder Week với dấu hiệu bệnh lý

Một lưu ý nhỏ là: Wonder week chỉ khiến bé khó chịu nhưng con vẫn là một em bé khỏe mạnh, nó khác với bệnh lý.

Bảng so sánh dấu hiệu

Lời khuyên chuyên gia: Hãy luôn tin tưởng vào trực giác của một người làm cha mẹ, và nếu bạn cảm thấy có điều gì đó “không ổn” ngoài những biểu hiện khó ở thông thường thì đừng ngần ngại. Hãy gọi điện cho các bác sĩ nhi khoa có chuyên môn để được tư vấn tốt hơn.

Câu hỏi liên quan về wonder week (tuần khủng hoảng)

Con tôi không có dấu hiệu gì về wonder week rõ rệt thì có sao không?

Không sao cả, thậm chí đó lại là điều may mắn, vì mỗi em bé sẽ có một cá tính và ngưỡng chịu đựng khác nhau. Trên thực tế, vẫn có một số bé trải qua giai đoạn các bước nhảy vọt một cách khá êm đềm vả chỉ thể hiện wonder week rất khó nhận ra. Miễn là bé vẫn phát triển tốt, học thêm kỹ năng mới, vui vẻ, khỏe mạnh thì việc không xuất hiện khủng hoảng là một dấu hiệu tốt.

Wonder week có chính xác 100% không?

Wonder week (tuần khủng hoảng) là một khuôn mẫu phát triển đã được nghiên cứu khá kỹ lưỡng nhưng không phải là một quy luật cứng nhắc 100%. Nó chỉ là một tấm bản đồ hữu ích để giúp cha mẹ định hướng và hiểu các giai đoạn phát triển của con. Theo các chuyên gia, thời điểm bắt đầu và cường độ của mỗi tuần khủng hoảng có thể xê dịch tùy theo sự phát triển riêng của từng bé.

Tuần khủng hoảng (Wonder week) của trẻ thường kéo dài bao lâu?

Thông thường, một tuần khủng hoảng có thể kéo dài từ 1 đến 5 tuần tùy thuộc vào từng bước nhảy vọt và từng em bé. Giai đoạn dữ dội nhất (bé quấy khóc nhiều) thường chỉ kéo dài vài ngày sau đó là khoảng thời gian bé làm quen dần với kỹ năng mới. Một số tuần khủng hoặc (đặc biệt là tuần 19) thường kéo dài và khó khăn hơn các tuần khác.

Muốn tìm hiểu chi tiết hơn về tuần khủng hoảng (wonder week) thì làm thế nào?

Để tìm hiểu chi tiết hơn về tuần khủng hoảng (Wonder Week), bạn có thể tham khảo các nguồn uy tín sau đây.

• Tham khảo thông tin đầy đủ nhất về chủ đề này với cuốn sách “The Wonder Weeks – Tuần Khủng Hoảng” của hai tác giả người Hà Lan, Hetty van de Rijt và Frans Plooij. Hiện tại, sách này đã có bản dịch tiếng Việt và đang được bán rộng rãi tại các nhà sách lớn.
• Sử dụng ứng dụng “The Wonder Weeks“ trên điện thoại là một công cụ cực kỳ hữu ích và tiện lợi. Ứng dụng này cung cấp một biểu đồ cá nhân hóa dựa trên ngày dự sinh của bé, tự động thông báo khi bé sắp bước vào một tuần khủng hoảng.

Tóm lại, Wonder Week không phải là một giai đoạn đáng lo ngại mà nó là minh chứng cho sự phát triển diệu kỳ của con. Cha mẹ hãy nhớ rằng, sự khó ở của bé hôm nay chính là những kỹ năng tuyệt vời của ngày mai vì vậy rất cần sự kiên nhẫn, thấu hiểu và yêu thương, và lúc này chúng ta sẽ là bến đỗ an toàn nhất giúp con tự tin vượt qua những thử thách này để lớn khôn.